Categorie: Trauma

Het leven van alledag kan om diverse redenen verstoord worden, waardoor je uit balans kan raken. Kom je terug in je balans en heb je de verstoring los kunnen laten, dan leef je als daarvoor. In hoeverre je uit balans kunt raken en hoe zich dat vertaalt in andere sensaties in het lichaam, beschrijf ik in dit artikel. De reacties op verstoringen in je leven kunnen gecategoriseerd worden als volgt: schrik reactie, vecht of vlucht reactie, verstarren of bevriezen reactie – het laatste redmiddel.

In balans

Wanneer je je veilig voelt en in verbinding bent met je omgeving, plus je voelt je rustig en je kunt je oriënteren vanuit nieuwsgierigheid, dan ben je in balans. Je merkt dat aan je lichaamstaal: een rustige hartslag, onveranderde huidskleur, diepe rustige ademhaling en gefocuste blik. Met betrekking tot wat je waarneemt, zeg je bijvoorbeeld: “ik hoor een geluid, wat zou dat zijn.”

Plotselinge schrik

Dan schrik je opeens! Je hart gaat ineens een stuk sneller slaan, je ogen zijn wijder geworden en je beweegt armen en/of benen. Je gaat je adem inhouden, je oren worden plotseling rood, of je wangen blozen, of je wordt juist bleek. Het voelt alsof er een verrassing om de hoek is, dat er iets uit het niets kan komen. Je hebt een grens bereikt van ongemak, onzekerheid en irritatie. Je weet even niet waar je bent, en je wilt weg maar waar je weet niet waar naar toe. Je voelt je bedreigd, maar je voelt je verward hoe je zal reageren. Je begrijpt sociale hints over hoe anderen zich voelen niet meer.

Wanneer de noodzaak voor deze reacties is verdwenen, dan voel je je weer tot rust komen: hartslag gaat naar beneden, je ademt weer normaal, je voelt je opgelucht, je lacht misschien om het laatste stukje spanning te laten gaan, je huidskleur is weer terug naar zijn normale kleur. Dit is veerkracht.

Dreiging

Wanneer je voorbij deze grens komt, kom je in een zone waar eerder dreiging dan schrik een gevoel van vechten of vluchten oproept: je bent woedend of angstig geworden. Vechten betekent dat je anderen of jezelf pijn wilt doen. Je maag voelt aan alsof een bom net afgegaan is, of je voelt een knoop in je maag. Je kijkt alsof blikken konden doden, of je ogen vertonen een gespannen expressie, een confronterende blik. Je kaak is verkrampt, je hebt last van knarsende tanden. Je handen maken voortdurend vuisten, of ze maken beukende gebaren, ze willen stompen of inslaan op iemand of iets. Je voelt je agressief van binnen. De spieren zijn zeer gespannen. Je ademt heet en snel. Je vindt het lastig om je boosheid te ontladen, het hoopt zich op en misschien barst het op een ander moment als een bom.

Boosheid en woede zijn vaak bemoeilijkte of verijdelde vecht reacties. Op het extreme af, heb je misschien moordlustige of zelfmoord gevoelens. Je geeft anderen de schuld, je veroordeelt ze, je doet ze pijn of vernietigt ze. Je voelt je vijandig, explosief, gewelddadig of woest.

Aan de grond genageld

Wanneer je respons vluchten is, merk je dat je benen voelen alsof ze weg willen lopen of rennen. Je hebt misschien ‘restless legs’, rusteloze benen. Of je beseft dat je zou moeten bewegen, maar je voeten voelen alsof ze aan de vloer zijn vastgenageld. Je kan niet onder ogen zien wat je angstig maakt. Je gaat confrontaties uit de weg, je wilt er niet mee dealen. Je wilt het liefste uit de kamer gaan. Je ogen kijken scannend de kamer rond: waar en hoe kan ik ontsnappen. Je voelt je geagiteerd, je hebt een nerveuze energie. Je hebt een gevoel van gevangen zijn of vastgehouden worden. Of misschien is vluchten een vorm van verbergen, ontsnappen: juist niet willen bewegen, de spanning voelen van stilte, zogenaamd rustig zijn, bijna niet durven ademen, aan de grond genageld staan. Je voelt je paniekerig of angstig.

Vechten of vluchten hebben in deze situaties niets te maken met winnen. De natuur kent geen oordeel. Deze reacties vinden plaats op biologische niveau: het gaat om overleven, dan heb je succes.  En zodra de noodzaak voor deze fysieke reacties verdwenen is, geldt hier ook dat je je dan weer rustiger gaat voelen. Je beschikt over veerkracht.

Verstarring

Veerkracht mist zodra je voorbij een grens komt van paniek of razernij, je krijgt te maken met hulpeloosheid, terreur of dissociatie: bevriezing, of verstarring treedt op. Je raakt je mobiliteit om je veerkracht te benutten kwijt. Chaos ontstaat in het brein en het lichaam. Het is overweldigend en levensbedreigend. Je hebt geen keuze meer.

Je vindt het lastig om te praten. Je hebt last van dissociaties, je mist een impuls of interesse om te bewegen. Je irriteert je, wanneer iemand anders jou juist wel in beweging probeert te krijgen. Je beseft niet langer wat iemand je vraagt. Je merkt niets meer op. Je lijkt flauw te vallen, maar je voelt je stijf eronder. Je ademt ondiep of beperkt. Je zegt dat je relaxed bent, maar je lijkt gespannen, geagiteerd. Je ogen missen focus of zijn gesloten. De kleur van je huid wisselt van bleek naar kleur. Je voelt je gevoelloos, niet verbonden met je omgeving, mogelijk koud en stijf, gespannen, afwezig, leeg, en/of verlamd. Je voelt je in een diepe put. Anderen kunnen je niet aanraken. Misschien verstar je ‘functioneel’, d.w.z. je laat aan anderen het juiste sociale gedrag zien, maar je bent totaal niet aanwezig.

Opnieuw verbinden

Overleven is het enige doel van je lichaam, zelf het lichaam zich verstard. In de dierenwereld is dit duidelijk: een roofdier negeert een prooidier, dat voor dood ligt. Of het heeft moeite daardoor de prooi te vinden. Verstarring biedt een pijnstillend mechanisme aan, het dier verbruikt daardoor minder energie. Dit staat toe dat het prooidier kan ontsnappen, wanneer het zelfs gewond is. Een dier weet van nature wat het moet doen om uit deze situatie te komen, zonder blijvend last te hebben van de energie vanuit vechten, vluchten of verstarren.

Hoe anders is het voor jou als mens, wanneer je hangen blijft in terugkerende patronen van vecht- of vluchtgedrag of bevriezing, waardoor je leven niet hetzelfde is als daarvoor. Met de kennis van nu, is het echter mogelijk hier uit te komen. Om opnieuw kennis te maken met je veerkracht en uiteindelijk terug te keren in een leven met ontspanning. En dat je je kan verbinden met je partner, kinderen, vrienden, collega’s, ofwel je omgeving.

In het artikel “Traum healing, giving up control in a controlled way” schreef ik over hulpbronnen tijdens een trauma healing sessie. In dit artikel ga ik hier nader op in, want het is van onschatbare waarde om deze voor jezelf te kunnen herkennen en in te kunnen zetten, en niet alleen wanneer je getraumatiseerd bent.

Maak het je makkelijker

In ons dagelijks leven laten we ons gemakkelijk leiden door stress en druk vanuit onze omgeving en vanuit onszelf. Of we nu getraumatiseerd zijn of teveel stress ervaren (door privé omstandigheden of werkdruk), het is prettig om je eigen hulpbronnen te kennen. Je creëert momenten, waarbij je op adem komt, evenwichtiger gaat voelen, en meer ruimte ervaart. Een hulpbron is iets waarbij je innerlijk rustiger van gaat voelen, in het hier en nu komt. Een hulpbron is voedend en verbindend.

Het is dus een win-winsituatie om bewust(er) te worden van je hulpbronnen. Van benauwd voelen door bijvoorbeeld een verhoogd stressgevoel, je hapt bij wijze van spreken naar adem, naar ruimte waarbij je weer makkelijker ademhaalt. We zijn vaak gehaast in ons leven, het is onderdeel van onze samenleving. Een hulpbron kan jou helpen om je makkelijker staande te houden.

Jouw verlies in traumatische situaties

Hulpbronnen zijn fantastische hulpmiddelen, om jezelf te kunnen sturen van stress naar innerlijke rust. Stress en trauma zijn overigens sterk gerelateerd: door een verhoogde stresssituatie, komt het activerende deel van je zenuwstelsel stevig op gang. Wanneer dit niet tijdig door het rustgevende deel van je zenuwstelsel omgebogen wordt, kan er een trauma ontstaan.

Wanneer je een traumatische ervaring hebt opgedaan, kun je minder in verbinding staan met jezelf en je omgeving.  Dit kun je omkeren door een hulpbron in te zetten. Wanneer je echter te diep in de traumatische ervaring (opnieuw) bent beland, je voelt je verstard bijvoorbeeld, dan heb je hulp nodig. Hoe weet je dit? Doordat je geen ruimte meer hebt om jezelf te reguleren, je voelt je gevangen in jezelf.

Ben jij bewust van de ruimte die jij nog hebt, waarin je keuzes kunt maken? Dat je jouw hulpbronnen kunt gebruiken? Of ervaar je geen ruimte meer, mis je levensenergie, merk je dat je meer afwezig bent. Wat je het liefste zou willen, lijkt nu onbereikbaar. Het kan zelfs zo zijn, dat je werk verliest, of je relatie, het contact met je gezin, met vrienden, met collega’s. Of dat je bepaalde omgevingen moet vermijden.

Zo vond ik het in een periode van mijn leven het enorm lastig om zonder ‘rugdekking’ ergens te gaan zitten of liggen (bijvoorbeeld op een strand). Ik kon niet zo maar te midden van andere mensen zijn. Ik kon andere mensen, die achter me langs liepen waar ik hen niet kon zien, niet dulden. Ik werd zeer onrustig, kon me niet ontspannen. Dit is veranderd. Compleet. Ik kan zelfs nu in slaap vallen te midden van anderen.

De kwaliteit van ruimte (‘quality of space’)  is daardoor voor mij enorm gegroeid! De ruimte die ik mezelf kon gunnen, de kwaliteit dit ik erin terug kon vinden. De ruimte die ik zelf kon gaan creëren, door mijn hulpbronnen te kennen.

Jouw bronnen

Je hebt bronnen die vanuit jezelf komen, die te maken met jouw eigen kwaliteiten.  Bijvoorbeeld je eigen volharding, flexibiliteit, vertrouwen, intelligentie of creativiteit. Maar ook je eigen waarnemingen van jouw gevoelens, je lichaamsbewustzijn, je gevoel voor waarde en spiritualiteit.

Daarnaast kun je ze ook buiten jezelf vinden: je vader of moeder, je broer of zus, een vriend of vriendin of iemand anders in je netwerk spreken. Je hond of kat of een ander huisdier kunnen ook een rustgevend effect creëren. Maar ook het beoefenen van een sport, yoga, meditatie, of een wandeling in de natuur. Elke vrijetijdsbesteding waarbij je je innerlijk rustiger van gaat voelen.

En overigens, een sigaret roken kan daar ook bij horen; los van het normaliter ongezonde effect, kan dit voor velen wel een kalmerende werking hebben. Het gaat hierbij om het reguleren van je zenuwstelsel. Andere voorbeelden: een boek of tijdschrift lezen, even op de bank hangen, je favoriete tv serie kijken, kleding of schoenen kopen, 5 minuten langer pauze nemen, naar jouw favoriete muziek luisteren, een warm bad nemen.

Hulpbronnen kunnen dus zeer uiteenlopend zijn, en verschillen absoluut van persoon tot persoon. Voor mij persoonlijk is een wandeling in de natuur een fantastische hulpbron, met veel groen en water (bijvoorbeeld een rivier of een meer). Maar ook een dag zeilen doet mij enorm goed.

De strandwandeling van afgelopen weekend

Ook een herinnering van een eerdere ervaring kan je helpen! Door deze herinnering op te roepen, krijgt je lichaam sensaties van toen, maar dan in het hier en nu. En door dat waar te nemen, kun je innerlijk rustiger worden. Bijvoorbeeld een positieve herinnering aan de strandwandeling van afgelopen weekend geeft je een prettig gevoel van rust en ruimte. Zo’n herinnering kan overigens ook van een maand geleden zijn (of meerdere maanden).

Hulpbronnen kun je ook ter plekke vinden: laat je jezelf oriënteren in de ruimte waar je bent, thuis in de kamer, je slaapkamer, buiten in de tuin, of op kantoor of waar je ook maar werkt. Of waar je op visite bent, en tijdens een vliegreis voor je werk of vakantie. Je kijkt rond, in feite volg je je ogen, en waar je ogen naar toe getrokken worden en waar je van binnen rustiger gaat voelen, dan heb jij een lokale hulpbron gevonden.

Hulpbronnen komen dus in verschillende smaakjes. Een aantal jaren geleden, tijdens één van de trauma healing trainingen, werden krachtdieren en archetypen genoemd als hulpbron. Je kent waarschijnlijk wel een dier dat jou het meeste aanspreekt. Ook iemand die bijzonder of speciaal voor jou is geweest, of de belangrijkste persoon in je leven is geweest kan jou helpen.

Ben jij op de hoogte van jouw hulpbronnen? Speel ermee, kijk wat ze voor jou kunnen betekenen.

Giving up control in a controlled way

In 2007 kwam ik voor het eerst in aanraking met trauma healing; eigenlijk toevallig. Ik was bezig met de NLP Practitioner opleiding en de toenmalige trainer suggereerde mij om de NLP Master opleiding over te slaan en de training voor trauma healing te gaan volgen. Dat zou meer op mijn weg liggen. Ik had nog geen idee dat ik zelf ook met bepaalde trauma’s te maken had; dit werd snel duidelijk. Tussen 2007 en 2017 heb ik drie trauma healing opleidingen gevolgd. Ik kreeg prachtige tools aangereikt om cliënten te helpen, zodat ze meer en op een diepere laag begrijpen hun eigen weg naar gezondheid.

Je hoeft het niet te weten

Een zin die mij in 2007 meteen grote opluchting bood: je hoeft het niet te weten! Ik had wel eens last van de compulsieve neiging om, voordat ik in actie kwam, alles uit te zoeken. Eerst alles weten, uit zelfbescherming, om niet ‘af te gaan’. Gespannen, overactiviteit, misselijk zijn ….. tekenen van een traumatische ervaring: zorg ik niet voor die kennis, dan ben ik er geweest. Wat een opluchting om dan er achter te komen, dat het niet nodig is. Ik ben oké!

Trauma healing dus. Wat wordt onder trauma verstaan? Welke symptomen kent een trauma? Wat betekent het in je dagelijks leven? En moet je ermee blijven leven, of kan het anders?

Trauma is geen ziekte

Tijdens de eerste trauma healing training kwam de naam van Dr. Peter A. Levine al vrij snel naar voren. Hij heeft tientallen jaren onderzoek naar trauma verricht. Hij zegt over trauma: “Trauma is in eerste instantie geen psychologisch maar een biologisch verschijnsel. Een trauma is als een innerlijke dwangbuis, die een persoon innerlijk laat verstarren en een “be-leefd” moment in zijn geheugen invriest. Een trauma onderdrukt de ontwikkeling van het leven. Het onderbreekt de verbinding naar onszelf, naar andere mensen, naar natuur en naar onze geestelijke bron. De trauma zit niet vast in een bepaalde gebeurtenis, maar in het zenuwstelsel van de betrokken persoon. Door de taal van ons lichaam te leren, kunnen we ons lichaam helpen zichzelf te genezen. Door met compassie te luisteren naar je eigen lichaam, stel je het in staat geblokkeerde energie los te laten.”

Dus het volgende komt bij trauma healing kijken: de taal van je lichaam, de rol van het zenuwstelsel, de gevolgen van een trauma, geblokkeerde energie loslaten.

Trauma ontstaat niet door de gebeurtenis

Plotseling wordt er plotseling meer van jou gevergd: een deel van het brein geeft een signaal af, en je zenuwstelsel wordt sterk geactiveerd. Nu is het afhankelijk van je eigen vermogen of je deze (plotselinge) activering kan reguleren. Lukt dit niet, dan is je zenuwstelsel nog boordevol energie en deze blijft gevangen in je zenuwstelsel. Daarbij veroorzaakt het chaos in het lichaam en het denken. Trauma karakteristieken: te vroeg, te snel, te plotseling.

Trauma kan leiden tot chronische activering van het zenuwstelsel. Ofwel je lichaam blijft constant geactiveerd. Je blijft fysiek reageren alsof je nog steeds de traumatische gebeurtenis meemaakt.  En dit kan jarenlang zo doorgaan! Het trauma wordt cognitief of fysiek weggedrukt ….. maar in het zenuwstelsel van je lichaam is de activering van het trauma aanwezig. Zonder er van bewust te zijn, kan een minimale prikkel het trauma weer activeren.

Traumatische gebeurtenissen

Er zijn een scala aan mogelijke gebeurtenissen, die traumatisch kunnen zijn. Vanzelfsprekend wanneer een situatie levensbedreigend is, of extreem gewelddadig. Maar ook een langdurige periode van overweldigende stress kan leiden tot een trauma. En bijvoorbeeld ook een medische ingreep, slecht nieuws of een ongeluk kunnen traumatische reacties oproepen!  De gevolgen worden soms pas veel later voelbaar en kunnen dan, vaak onbegrepen (!), fysieke, emotionele en mentale klachten veroorzaken. Het hoeft overigens niet zo te zijn dat een traumatische ervaring zelf beleefd moet zijn: het kan zijn dat je het gezien of gehoord hebt.

Een fietsongeluk als voorbeeld: voordat jij het in de gaten hebt, rijdt een auto je aan. Een deel van je brein geeft razendsnel een signaal af aan het zenuwstelsel om te reageren (vluchten), echter het gaat te snel! Je valt op de grond, en houdt blauwe plekken en een zere arm er aan over. De zogenaamde ‘vlucht’ energie blijft echter in je opgeslagen. Weken, maanden of misschien jaren later kan je lijf plotseling grillig reageren op een dichtbij rijdende auto, terwijl er geen acuut (levens)gevaar is.

Symptomen

Trauma kent diverse symptomen, die zich vaak uiten op momenten dat het niet “logisch” is. Het deel van de hersenen wat zich met emoties bezighoudt, heeft een sterke connectie met je lichaam en drukt zo emoties uit in lichamelijke reacties. Bijvoorbeeld de knoop in je maag, wanneer je iets moeilijk vind. Of het vasthouden van je adem bij iets spannends. Het lijf van een getraumatiseerd iemand is net een bal in een flipperkast: je hebt er geen controle over. Je hebt vaak geen idee, waar je heftige emoties en de spanning die je voelt vandaan komen. Vaak weet je ook helemaal niet wat je voelt. Op een hele diepe laag is je gevoel van veiligheid geschaad.

Voorbeelden:

• Hevige buikpijn, misselijkheid
• Ademloos zijn, verstikkend of benauwd gevoel
• Erg heet of juist heel koud, of zweterig
• Enorm gespannen, heel stijf, bevend of trillend
• Verdoofd voelen, zeurende of stekende of scherpe pijn ervaren
• Snelle of op hol geslagen hartslag, of daarentegen super kalme hartslag
• Extreem reactief, angstig, paniekerig
• Existentiële hulpeloosheid en vertwijfeling
• Depressie, diepe gevoelens van vervreemding, dissociatie
• Overactiviteit, bindingsangst, overgevoeligheid
• Slapeloosheid, vermoeidheid
• Chronische pijn, nek- en rugklachten

Terug naar het voorbeeld van het fietsongeluk: je arm maakt bijvoorbeeld op momenten dat je rust, vreemde en onbedoelde bewegingen. Een trilling, die je niet kan plaatsen of begrijpen: energie dat opgesloten zit in je zenuwstelsel.

De gevolgen in je dagelijks leven

Je begrijpt ondertussen dat een trauma een heftige impact kan hebben in je dagelijks leven. Je vraagt je af waarom je lijf soms anders reageert dan je verwacht. Hoe leg je het überhaupt uit aan je omgeving, want “je mankeert niets”, toch. Je zelfvertrouwen heeft een deuk gekregen. Je veerkracht is minder geworden. Je gevoel van zekerheid laat je soms zo maar in de steek. Je vindt het lastig je grenzen in acht te nemen. Je mist een stukje oriëntatie in ruimte en tijd. Je mist volledige controle over jezelf. Je mist verbinding met jezelf, of anderen. Je voelt je totaal krachteloos, hulpeloos. Je krijgt plotseling te maken met uitputting, of een dreigende dood van jezelf of van een ander. Je voelt je totaal gefixeerd, verstart.

In het voorbeeld van het fietsongeluk, kan het betekenen dat je op bepaalde momenten je onzeker voelt. Stel dat het je linkerarm was, dan kan het zijn dat de linkerkant van je lichaam sensitiever reageert op mensen of voorwerpen dan gebruikelijk.

Gecontroleerd loslaten van de opgeslagen energie

Er zijn verschillende benaderingen van trauma healing. Ik ben zelf door de verschillende trauma healing trainingen gewend geraakt aan de somatische benadering: de opgeslagen energie zeer langzaam in beweging krijgen, in een veilige setting, zonder kans op hertraumatisering, zodat deze energie het lichaam kan verlaten. Dit wordt titratie genoemd: in beeldspraak langzaam druppelend water. Dan verdwijnen langzaam ook de symptomen, en kan jij jouw leven weer met meer plezier beleven.

Trauma healing betrekt jouw lichaam erbij en het begrijpen van de taal van je lichaam: sensaties, houding, beweging, beelden, geluid, geur, tast, focus (de richting van je ogen) en ook emoties en ademhaling. Kijken welke delen van jouw lichaamstaal waarneembaar zijn. En welke met elkaar op een gezonde manier met elkaar in verbinding zijn en welke in tegenspraak zijn.

Terugkomend op het voorbeeld van het fietsongeluk, een trauma healing sessie zou starten met je te laten oriënteren in de ruimte waar je op dat moment bent. Waar je ogen naar toegetrokken worden, dat kan je helpen innerlijk rust te vinden, een praktische hulpbron gedurende de behandeling. Kennismaken met gezonde delen van je lichaam kan daarop volgen. En wanneer je je veilig voelt in deze setting, gaat de aandacht even naar de getraumatiseerde linkerarm, om vervolgens terug te keren naar de hulpbron of iets anders dat de therapeut in brengt. Deze heen en weer beweging van aandacht naar het getraumatiseerde deel van jou en naar een gezond deel, nodigt de opgeslagen energie uit om langzaam in beweging te komen en het lijf te verlaten. Waarschijnlijk wil de arm een beweging maken, die nu wel en destijds niet gemaakt kon worden. Een gezonde trauma healing leidt tot het voltooien van een onafgemaakte respons, het ontladen van vastgehouden spanning.

Een win-winsituatie creëren

• Integratie van de ervaring.
• Vergrote veerkracht
• Meer mogelijkheden om jezelf te reguleren
• Terug naar je gezonde vitaliteit