In 2006 kwam ik voor het eerst in aanraking met het onderwerp familieopstellingen. Een andere coach liet me mijn gezin van herkomst opstellen. Met behulp van koffiemokken! De inzichten in verborgen dynamieken waren meteen verrassend!
Een beschrijving van een familieopstelling
Met een familieopstelling kun je onderzoeken waarom je bijvoorbeeld niet volledig jezelf kunt zijn. De begeleider kan vanuit jouw informatie ervoor kiezen om de opstelling te beginnen met het opstellen van jouw beide ouders en jezelf. Je vraagt hiervoor dan drie personen in de aanwezige groep om jouw beide ouders en jezelf te representeren. Vervolgens zet jij hen één voor één op een plek in de ruimte, waarbij je laat leiden door je gevoel. Opvallend is dat een representant zich vaak net zo voelt als het familielid die hij of zij vertegenwoordigt. De representanten staan opgesteld in wat we noemen het veld.
Wellicht staat de representant voor je vader dan aan de rand van dit veld en staart hij steeds naar de vloer. De representant voor je moeder staat in het midden van het veld en kijkt zowel naar haar ‘man’ als naar de representant voor jou. Degene die jou representeert weet niet waar hij moet staan, hij loopt heen en weer. Het kan zo zijn, dat vader naar de vloer kijkt, omdat hij verbonden is met een jong overleden broer – zijn lot is verbonden met dat van zijn broer. Moeder zoekt verbinding met hem maar ook met jou als hun zoon. Jij mist de vader op zijn plek; jij mist een voorbeeld. Jij merkt misschien een innerlijke beweging om op zijn plek te gaan staan – jij bent als kind begonnen te “zorgen voor het gezin”. Een beweging die zich op volwassen leeftijd herhaalt – maar dan bijvoorbeeld op je werk. Je zorgt steeds voor anderen.
De begeleider kan er vervolgens voor kiezen om eerst beide ouder bij elkaar te brengen, of eerst de situatie met de vader op te lossen. Zodra beide ouders naast elkaar staan, komt er vaak rust in het veld en is het makkelijker voor jou om jouw plek als kind in te nemen. Jij merkt dat je meer jezelf kunt zijn. Dit voorbeeld is een versimpeling van de familieopstelling, het beschrijft in grote lijnen wat kan gebeuren.
Kussens, lego en paarden
Naast het werken met andere mensen, is het mogelijk dat familieleden gerepresenteerd worden via voorwerpen: kussens, lego (poppetjes), koffiemokken, of papier met daarop namen van de betrokken. Dit is bijvoorbeeld handig wanneer je in een één-op-één sessie zit. In mei 2019 maakte ik zelf een dag mee, waarbij twee paarden ingezet werden: zeer bijzonder en diepgaand!
Het uitgangspunt bij familieopstellingen is dat jij, ik, iedereen onderdeel uitmaken van een groter geheel, waarin inzichten liggen met betrekking tot de vragen waar we mee worstelen.
Het grotere geheel
Een familieopstelling valt onder systemisch werk. Jij en ik, we maken deel uit van systemen: ons gezin van herkomst (biologisch en evt. adoptie ouders), je eigen gezin, je klas, je school, je sportclub, je afdeling of team op je werk, je vriendenkring, een groep vakantiereizigers. Maar ook de streek waar jij woont, het land of de samenleving. Een familieopstelling maakt de onderlinge verhoudingen en verborgen dynamieken in een systeem inzichtelijk. En welke helende bewegingen nodig zijn, zodat jij jouw leven kan gaan leiden.
De kern van het systemisch werk is jouw plek in het systeem: sta jij als ouder of kind op de juiste plek. Is er balans tussen geven en nemen. Draagt ieder lid zijn eigen lot. Het gezin van herkomst als systeem kent een bepaalde volgorde: de ouders (en evt. daarachter de grootouders) en de kinderen ervoor (in volgorde van leeftijd). In een opstelling kan tot zeven generaties terug gewerkt worden. Naast de levenden, krijgen ook de doden hun plek. Dus bijvoorbeeld een jong gestorven broer, of overleden (over)grootouders, een miskraam. Hier hebben we dan meteen het groter geheel te pakken.
Het wil niet zeggen dat je vraag onderzoeken via een opstelling makkelijk is! Een verborgen dynamiek zit vaak zo diep in je verankerd, dat het tijd kost om het te aanvaarden, te accepteren en toelaten van datgene wat niet te veranderen is. Daarnaast hoort loslaten erbij: dat wat niet bij jou hoort maar bij een ander familielid. Diepe innerlijk onzekerheid en pijn kunnen voelbaar worden.
Symptomen
Zichtbare en voelbare symptomen geven aan, dat er iets anders onder de oppervlakte verschuil gaat:
- angst voor afkeuring
- angsten die je niet kunt verklaren
- het missen van daadkracht
- depressief voelen
- gevoelig zijn voor ziekten
- gevoel je leven niet te leven
- je grenzen slecht hanteren
- altijd grip en controle willen hebben
- jezelf wegcijferen, onzichtbaar zijn
- relatieproblemen
- teveel of te weinig verantwoordelijkheid dragen
Verwarring in het systeem
Zijn er familieleden die niet op hun plek staan, dan ontstaat verwarring in het systeem. De balans tussen geven en nemen raakt verstoord: er wordt meer gegeven dan genomen. Het systeem is niet meer in evenwicht. Je voelt je verantwoordelijk om het verloren evenwicht te herstellen, zodat het systeem kan blijven voortbestaan.
Is vader veel van huis vanwege zijn werk, dan is het mogelijk dat je als oudste zoon zijn plek inneemt. Dan kan letterlijk zijn, maar zeker ook figuurlijk. De innerlijke beweging om voor de moeder en eventuele broertjes en zusjes te zorgen is er. Als volwassene maak je dit ook op je werk zichtbaar: je zorgt steeds voor anderen. “Als ik het niet doe, doet niemand het.”
Je bent loyaal naar een familielid of het systeem. Als je broers en/of zussen getrouwd zijn en kinderen hebben, dat moet jij dat toch ook kunnen. En dan blijkt dat steeds niet te lukken: relaties die niet lukken, en mogelijk geen kinderen van jezelf.
Je bemiddelt graag op je werk en in je privéleven. Dat kan dan voortkomen uit de plek die je in nam tussen je ouders, die bijvoorbeeld uit elkaar zijn gegroeid, om hen terug bij elkaar proberen te krijgen.
Misschien stel je jezelf steeds als ouder op, om een ander berispend toe te spreken. Je bent op de plek van één van de ouders gaan staan.
Je durft in je leven geen intimiteit aan, je schaamt je ervoor. Het kan zijn dat de band tussen jou en je ouders ooit verbroken is.
Of je mist je eigen ontwikkeling, doordat je verstrikt bent met een ander in het systeem. Of je draagt de last en verantwoordelijkheid namens een ander in het systeem.
Jouw situatie onderzoeken
Herken je je eigen situatie in bovenstaande? Heb je behoefte om je situatie te onderzoeken? Het gaat hierbij niet om goed of fout, of met vingers wijzen. Want besef, dat je ouders ook kind waren, en je grootouders ook. Verborgen dynamieken werken vaak meerdere generaties door. En hierin verstrikt raken, betekent dat jij je eigen leven niet vrij vorm kunt geven.
Ga in gesprek met een coach, of vertrouwenspersoon, of therapeut. Vraag of je in een één-op-één sessie naar je vraag kan kijken, in een vertrouwelijke en veilige omgeving. Je kunt delen wat je bezig houdt. En je hoeft niet meteen in een groep met onbekende mensen je vraag inbrengen, wat onveilig kan voelen. Natuurlijk kun je ook met je vragen bij mij terecht; zie onderaan het scherm de verschillende contactmogelijkheden.